یک شب تاریخی

جستاري كوتاه بر آيين شب يلدا

فرهنگ زيبا و پر بار آريايي آنقدر سوژه ها و مناسبت هاي شاد و بياد ماندني دارد كه چنانچه بخواهيم يكايك آنان را بر شمريم به تعداد سيصد و شصت و پنج روز سال و حتي بيش از آن مي توانيم نمونه معرفي كنيم و براي هر كدام از اين مناسبت ها و نكات فرهنگي آريايي مي توان سيصد و شصت و پنج روز تحقيق كرد و مطلب نوشت ! اما در آستانه شب يلدا بجا خواهد بود كه طي جستاري كوتاه نگاهي داشته باشيم بر اين شب و اين نام تا محكم نماييم ريشه هاي فرهنگي پارسي خود را و تبيين نماييم جايگاه و نقش اين شب و اين آيين را براي فرزندان سرزمين پارسي تا همه ما به ياد آوريم پشتوانه قوي فرهنگي و اساطيري مان رادر اين آشفته بازار غرب زدگي و عرب بردگي ! !

مي دانيم كه تقويم و گاهشماري پارسي دقيق ترين و ثابت ترين تقويم جهان بوده و هست . مدار گردش زمين به دور خورشيد در اين تقويم دقيق و علمي كه منجمان قرنها بعد به صحت آن پي بردند سيصد و شصت درجه است . اول بهار ايراني زمين در زاويه صفر اين مدار و در اول پاييز در زاويه يكصد و هشتاد درجه آن قرار دارد در اينحالت يعني در اولين روز بهار و اولين روز پاييز طول مدت روز با شب دقيقا مساوي است . وقتي زمين در زاويه نود درجه مدار خود قرار مي گيرد بلندترين روز سال را شاهديم كه همان روز اول تابستان است و در روز اول زمستان كه زمين در زاويه دويست و هفتاد درجه از مدار مذكور قرار مي گيرد بلندترين شب سال را شاهديم و بدين ترتيب است كه شب اول زمستان را بلندترين شب سال مي دانيم .

يكي از زير ساختهاي فكري ما ايرانيان و شايد مهمترين آنها اعتقاد ما به خير و شر و نبرد ديرينه خير با شر / اهورا با اهريمن / راستي با دروغ و نور با ظلمت است . بر پايه اين زير ساخت فكري ايرانيان باستان از آنجا كه روشنايي و نور را بيش از تاريكي و ظلمت مي پسنديدند طولاني ترين شب سال را به اميد آغاز روزي روشن و به ميمنت كوتاه شدن شبها از آن پس جشن مي گرفتند و از آنجا كه در فرهنگ شادي خواه ايشان هر فرصتي براي شاد بودن و شاد زيستن غنيمت بود شب نشيني شب اول زمستان نيز يكي از اين فرصت هاي مناسب مي نمود .

به اين نكته ظريف توجه داشته باشيم كه بسياري از باورههاي فرهنگي و ديني پارسيان همچون هر قوم ديگري ريشه در نظام اقتصادي ايشان داشت و براي آرياييان دامپرور روشنايي روز بسيار پسنديده تر از ظلمت و تاريكي شب بود .

بر اساس اساطير ايراني ايزد نور بنام مهر در اين شب زاده مي شود و از فرداي آن بر طول ر و شنايي روز مي افزايد و ميمنت همين تولد اين شب ر ا شب زايش و تولد ناميده اند چنانچه مي دانيم كلمه يلدا نيز كه براي تسميه اين شب بكار مي بر ند كلمه اي سرياني و بمعناي تولد و ميلاد است .بدين سان شب يلدا شب زايش مهر ايزد نور و ر وشنايي در فرهنگ اساطيري پارسيان بوجود آمد و در تمامي اين هزاره ها باقي مانده است.

طول شب يلدا چهارده ساعت و پانزده دقيقه است و مي دانيم كه اين محاسبه بر اساس تقويم دقيق پارسي انجام گرديده و بايد مفتخر باشيم كه حتي تقويمهاي رومي نيزكه در طول سال مانند گاهشماري اعراب موقعيت ثابتي نداشتند نيز تقويم خود را بعدها با تقويم پارسي مطابقت د ادند و مي د انيم كه تقويم ميلادي نيز شكل مذهبي شده همان تقويم رومي است كه ثبات خود را از گاه شماري ايرانيان باستان وام گرفته اند .

شب يلدا را شب چله نيز مي نامند نيا كان ما از اول زمستان تا دهم بهمن را چله بزرگ مي ناميدند در گذشته هاي دور تر اين شب را جشن نود رو ز هم مي گفتند زيرا از اين شب تا روز عيد نوروز نود روز باقي مانده بود .در شب يلدا ايرانيان دور يكديگر جمع مي شوند و شيريني و تنقلات و انار و هندوانه تناول مي كنند. علت انتخاب هندوانه و انار براي شب يلدا قرمز بودن رنگ اين ميوه ها و همرنگي آنها با مهر (خورشيد )در لحظه تولد و طلوع است زيرا نمانگونه كه گفتيم شب يلدا شب تولد مهر است .

مهر ايزد فروغ ونور /نگهبان پيمان /پشتيبان جنگيان و راستگويان است و از كارههاي بزر گ او كشتن گاو خشكسالي (نماد اهريمن )است .با ار تباط فرهنگي ايران باستان و جهان غر ب شاهد آن هستيم كه مهر به اروپا نيز مي رود و در باورهاي ايشان نيز جا باز مي كند بر اين اساس در شب اول زمستان شخصي بنام مهر از مادري بنام ناهيد يا آناهيتا در شرق ايران زاده مي شود و در بزر گسالي دعوي پيامبري مي كند و مذهبي براي عموم مردم مي آورد لذا آنجا هم بر گزاري مراسم شب يلدا رواج مي يابد كما اينكه ما در ميان بيشتر اقوام آريايي همچون ژرمن ها و اسلوا ها نيز شاهد بر گزاري مراسم شب يلدا هستيم .همچنين آيين مسيحيت نيز اشتراكات اعجاب آوري با آيين مهر دارد كه بحث پيرامون آن مجالي مناسب مي طلبد .

آيين شب يلدا پس ازورود اسلام به ايران مانند خيلي از آداب و رسوم ديگر با اندك تغييراتي مجال ماندگاري يافت .اين آيين در ادبيات ما نيز جايگاه خاص يافت از جمله سعدي در خصوص آن سرود:

ياد آسايش گيتي بزند بر دل ريش

صبح صادق ندمد تا شب يلدا نرود

شب يلدا با ريشه هاي اساطيري خود مجالي است براي كنار يكديگر نشستن ديد و بازديد كردن و در اين وانفساي زندگي ماشيني لحظه اي مهرورزيدن.

در فر هنگ آريايي ما مناسبتهاي فراواني براي نيك انديشيدن/نيك گفتن و كردار نيك داشتن وجود دارد كه حيف است آنها را از دست بدهيم

شب فر خنده يلدا بر قوم آريا گرامي باد .

 

 

منابع:

1-دكتر هاشم رضي :گاهشماري و جشنهاي ايرانيان باستان

2-دكتر محمد مقدم :جستاري در باره مهر

3-محمد علي اختري :آيين شب يلدا (مقاله در شماره 10 ماهنامه حافظ )

4-سارا پدرام :يلدا (مقاله در شماره3005 روز نامه ايران)

روزی برای دانشجو

 روز دانشجو

ايران ما تاريخي پر افتخار دارد كه مالامال از روزهاي حماسي و بزرگ است و شانزدهم آذر ماه سالروز يكي از اين بي شمار . سالروز اعلام موجوديت جماعتي به نام دانشجو كه در طول تاريخ خود در كنار تحصيل از اصلاح جامعه نيز غافل نبوده و نيستند و در اين راه از خون خود نيز دريغ نكردند .شما از دانشجویان امروز چه شناختی دارید و چه انتظاراتی از آنها؟