کودتای سیاه

28 مرداد 1332و نقش عوامل داخلي در آن !

 

آخرين روزهاي مرداد ماه هر سال ياد آور حكايت تلخ و كودتايي است كه آمريكا و انگليس نه بر عليه دولت دكتر مصدق بلكه بر عليه ملت ايران انجام دادند و منافع اقتصادي خود را به هزينه بدنامي در سطح افكار عمومي جهان خريدند !

خاطره پنجاه چند ساله ملت ايران مانع از اين نمي شود كه تمام مصائب و مشكلاتي را كه سرنگوني دولت ملي مصدق براي ايران و ايراني داشت فراموش نمايد و ما ايرانيان مارگزيده استعمار حق داريم پس از اين نيم قرن سپري شده همچنان از ريسمان سياه و سفيد آمريكا و انگليسي در هراس باشيم !

از ملي شدن نفت در بيست و نهم اسفند ماه سال بيست و نه شمسي تا مرداد ماه سال سي و دو انگليس و آمريكا همواره در حال عقب نشيني و پرداخت هزينه بودند آنها علاقه اي به ايران و ايراني نداشتند آنها نفت ميخواستند و براي كسب مجدد آن راههاي متفاوتي از تهديد نظامي تا رايزني و مذاكره را امتحان كردند و پس از ناكامي از تمام اين موارد از درون به ايران حمله كردند و با استفاده از نارضايتي ناشي از تحريم اقتصادي در داخل و بين افكار عمومي و سرمايه گذاري روي طيف لمپن جامعه ايران و انشقاق بين ملي گرايان و مذهبيون به مقصود خود رسيدند !

در خصوص كودتاي 28 مرداد سخن بسيار گفته شده است اما نكته ظريفي كه مي توانيم در اين مجال كوتاه بدان بپردازيم ، دلايل داخلي موفقيت كودتا است مسئله اي كه گاهي اوقات عمدا يا سهوا از آن مي گذاريم !

 توطئه آمريكا و انگليس از بدو پيروزي نهضت ملي وجود داشته اما موفقيتي در پي نداشته تهدید نظامي انگلستان به اشتغال مناطق نفت خيز و مظلوم نمایی در دادگاه لاهه را مصدق پيشواي آزادي ايران با زير سوال بردن صلاحيت دادگاه مذكور براي داوري بين يك كشور با يك كشور خارجي ناكام گذارد ! ماموريت هاي اورل هريمن و لرد استوكس آمريكايي و انگليسي با برخورد قاطعانه دولت ايران ناكام ماند و استعمارگران سرانجام در تابستان سال سي مجبور به ترك ايران شدند .علاوه بر ناكامي استعمار خارجي ، استبدادداخلي نيز نتوانست اراده ملي ايرانيان را سركوب نمايد سي تير سال 133۱ محمد رضا شاه پهلوي را مجبور نمود به خواست ملي تن دهد .

اما چگونه شد كه كمتر از يك سال از قايم سي تيرزمزمه هاي سرنگوني و تعويض مصدق آغاز مي شود و نهايتا در مرداد 32 واقعيت عيني مي يابد ! ؟

بر اساس منطق هزينه – فايده ، آمريكا و انگليس به قيمت ننگ و بي آبرويي سياسي آينده اقتصادي خود را تضمين نمودند و اين امر نشانگر اهميت و عظمت تهديدي است كه غرب آن را احساس نمود و حاضر به پرداخت بهاي سنگين آن شده بود !

اما حتي با چنين برنامه ريزي مدوني ، چنانچه نبودند شعبان بي مخ ها و ديگر قداره كشان و چنانچه نبودند شمس قنات آبادي ها و ديگر جموداند يشان سنتي كه به نام مذهب زمينه را براي سلطه مجدد انگليس فراهم نمودند !

چنانچه نبودند امثال برادران رشيديان كه با پول همه كار كردند و چنانچه چندين و چند عوامل داخلي نبود عمر دولت ملي ايران به مراتب بيشتر از آن چيزي بود كه در تاريخ مي خوانيم !

سكوت مرموز اتحاد شوروي نيز توسط عوامل ايشان در داخل كشور تلافي مي شود و مجموعه این عوامل پايه ها را از درون نابود مي كرد .

فعاليت گسترده حزب توده و دفاع از منافع توسعه طلبانه روس ها در ايران بهمراه تبليغات وسيع و بزرگنمايي قدرت حزب توده توسط عوامل مرموز و رسانه هاي وابسته ، تقويت ترس سنتي افكار عمومي از كمونيسم بهمراه تعهد دكتر مصدق به جامه چند صدايي و آزادي بيان باعث سوء تفاهم جماعت مذهبي مبني بر حمايت مصدق از توده اي ها و گرايش وي به شوروي شد ! و هزينه جدايي ملي گرايان و مذهبيون شامگاه 28 مرداد بود كه يكباره شعاري هاي زنده باد مصدق دو ساله ايرانيان بر عليه او تغيير يافت ! ؟

دوران دو سال و چند ماهه حكومت دكتر مصدق (( با قبول برخي اشتباهات وي در عرصه سياسي )) بهر حال خاطره تاريخي اين ملت است . و تمريني كه در راه دشوار استقرار دموكراسي به انجام رسيده است اما مهم بهره امروز و چشم انداز فرداي ما با استناد به اين حافظه تاريخي است. امروزه آمريكا و انگليس از يك سو با منطق گسترش دموكراسي حضور خود ار در خاورميانه توجبه مي كنند و از سوي ديگر به صراحت خواستار تامين امنيت عرضه نفت ارزان خليج فارس هستند حال آنكه چنانچه دموكراسي واقعي ( ونه نمايشی !) صورت پذيرد مسلما منافع ملي تعيين كننده نبض بازار نفت خواهد بود و اين دو با هم منافات دارد يعني دموكراسي مورد خواست امريكا و انگليس نيز نمايشي براي سرپوش گذاران بر مسئله مهم تري بنام منابع نفتي است !؟وعجبا كه نفت هنوز اهميت خود را حفظ نموده است ! و مي بينيم كه دموكراسي هم در اينجا بعنوان يك عامل اثر گذار در قيمت نفت ايفاي نقش مي كند !

اگر اقتصاد بدون نفت دكتر مصدق با كودتا روبرو نمي شد ثروت نفت و بهره برداري صيانتي از آن مي توانست بعنوان اقتصاد مكمل در كنار اقتصاد بدون نفت ما را حتي از ژاپن امروز نيز جلوتر بيندازد اما افسوس كه نشد !

علاوه بر دقت در حرف و حديث امروز امريكا و انگليسي در منطقه در عرصه داخلی نيز نكته ظريفي كه شايسته دقت و توجه است استفاده يك جانبه قدرت حاكم از داستان كودتاي 28 مرداد است نگاه رسمي در حالي آمريكا را جهت كودتاي 28 مرداد تخطئه مي نمايد و كودتاي 28 مرداد را سند رسوايي و جنايت آمريكا معرفي مي كند كه خود نيز اعتقاد چنداني به دولت مصدق و نام و مرام مصدق و ملي گرايي و وطن دوستي او ندارد ! ؟

اگر كودتاي 28 مرداد ننگين و مجريان و آمران انگليسي و آمريكايي آن جنايت كار بودند پس دولت ملي مصدق مفيد بوده و نبايد آن را ناديده گرفت بگذريم از اينكه حتي كودتاي 28 مرداد نيز جز با همكاري عوامل داخلي ميسر نبود ! با تمام اين اوصاف نام دكتر مصدق در تاريخ اين سرزمين غير قابل انكار است .

از نظر منبع شناسي در مورد داقعه كودتاي 28 مرداد آثار متعددي به چاپ رسيده است اما يكي از جديدترين و به نوعي مهمترين اين آثار مجموعه اسنادي است كه به كوشش دكتر احمد علي رجايي و همسر با فرهنگ شان خانم مهين سروري تحت عنوان : اسناد سخن مي گويند به چاپ رسيده اين كتاب دو جلدي كه به ارائه جديدترين اسناد دولت ايالات متحده در مورد كودتاي 28 مرداد مي پردازد توسط انتشارات قلم به چاپ رسيده و نوبت چاپ اول آن تاريخ 1383 را برخورد دارد.

 كودتاي 28 مرداد سرنگوني ظاهري دولت ملي ايران بود اما روح ملی گرايي ايراني با هيچ كودتاو استبدادي از بين نمي رود و تاريخ اين را ثابت نموده است .

 

منابع :

 استفن كينزر : همه مردان شاه ترجمه حسن ( رضا ) بليغ 1382 تهران دانشگرانمد علي ، رجايي : اسناد سخن مي گويند 2 جلدي 1383 تهران /

سفرنامه شمال

خیلی سخت است که برای تفریح راهی سفر شوی و به محلی برسی که لحظاتی قبل از رسیدن تو حادثه مرگباری رخ داده باشد .

صبح جمعه بیستم مرداد ماه در جاده آمل به صحنه ای رسیدم که شاید شما در روزنامه ها خواندید و یا از طریق رادیو و تلویزیون شنیدید و دیدید.

امروز در روزنامه اطلاعات خواندم که فدراسیون کوهنوردی اعلام کرده هلی کوتر سقوط کرده ارتباطی به آنها نداشته و یاد سر و دختر و خانواده یکی از جانباختگان افتادم که در صحنه حاضر بودند و گویا جلوی چشمشان آن حادثه دردناک اتفاق افتاده بود . این حادثه تلخ را به همه بازماندگان آن حادثه تسلیت می گویم . حادثه ای که ایسنا آنرا به شکل زیر بوشش داد :

خبرگزاري دانشجويان ايران - تهران
سرويس: حوادث

برخورد يك فروند بالگرد تحت اجاره فدراسيون كوهنوردي حامل بار تيرآهن، با ارتفاعات پل «لاسم» شهرستان آمل، مرگ هر شش سرنشين بالگرد را رقم زد.

به گزارش خبرنگار «حوادث» ايسنا، حدود ساعت 6 صبح امروز 20 مرداد ماه، يك فروند بالگرد تحت اجاره فدراسيون كوهنوردي كه در حال انتقال تجهيزات و نيرو به سمت «جانپناه سوم» قله دماوند بود، ناگهان به دليل لنگر كردن بار تير‌آهن‌ از مسير منحرف شده و به ارتفاعات منطقه پل «لاسم» برخورد كرد كه در اثر آن، سه تن از سرنشينان به داخل رودخانه‌اي كه در همان منطقه قرار دارد، پرتاب شده و در حالي كه اعضاي بدنشان قطع شده بود، در دم جان باختند.

همچنين سه تن ديگر از سرنشينان بالگرد از جمله دو خلبان آن كه بدليل بستن كمربند داخل بالگرد گرفتار شده بودند، در پي برخورد بالگرد با كوه و وقوع آتش‌سوزي، دچار سوختگي شده و جان خود را از دست دادند.

در پي وقوع اين حادثه، مهندس بهزاد پورمحمد، رييس ستاد حوادث و سوانح غيرمترقبه مازندران در گفت‌و‌گو با خبرنگار «حوادث» ايسنا در خصوص انجام عمليات امداد و نجات اظهار كرد: به محض اطلاع از وقوع سانحه برخورد اين بالگرد با كوه، بلافاصله نيروهاي امدادي و امنيتي از هلال احمر، آتش‌نشاني آمل و گزنك و نيروهاي انتظامي و بخشداري «لاريجان» به منطقه اعزام شدند و عمليات‌هاي امدادي را آغاز كردند.

وي افزود: اين بالگرد متعلق به شركت «تارا» از سوي فدراسيون كوهنوردي اجاره شده بود كه پس از برخورد دچار آتش‌سوزي شد.

رييس ستاد حوادث و سوانح غيرمترقبه مازندران با اعلام جانباختن هر شش سرنشين اين بالگرد، اسامي اين افراد را به اين شرح ذكر كرد: پيرايي نژاد (خلبان)، نعيمي (كمك خلبان)،علي بخشنده (مهندس پرواز)، دو تن از پرسنل نيروي هوايي به نامهاي «رحيم ظريف» و «هاشم نژاد» و يك نفر از اعضاي فدراسيون كوهنوردي به نام «حامد گلكار».

به گفته پورمحمد، در حال حاضر اجساد جانباختگان اين سانحه به تونلي كه در نزديكي منطقه وقوع حادثه قرار دارد، منتقل شده‌اند.

از سوي ديگر محمد رضا قادي، يكي از مسوولان جمعيت هلال احمر دماوند در گفت‌وگو با خبرنگار «حوادث» ايسنا، با بيان اين كه با اعزام 9 تن از عوامل اين جمعيت و ساير نيروهاي امدادي تا كنون 5 تن از اجساد از داخل رودخانه و بالگرد شناسايي شده‌اند، گفت: در حال حاضر تنها جسد يكي از سرنشينان بدليل سوختگي همچنان در داخل بالگرد قرار دارد و بيرون نكشيده شده است.

 

روزی برای ما

همزمانی ولادت ابر مرد تاریخ امام علی علیه السلام با روز خبرنگار بر تمامی

 دوستان مطبوعاتی و رسانه ای تبریک و خجسته  باد .

 

روز پدر بهانه ایست برای ارج گذاشتن به مقام پدر و البته همراهی و مهر با

 کسانی که به هر دلیل از داشتن پدر محرومند.

تاريخ نفت

آيا ايرانيان از دوران اساطيري نفت و گاز را مي شناختند ؟

 

اساطير نشاندهنده فرهنگ و نحوه تفكر مردمان در دورانهاي كهن هستند . زبان گوياي تاريخي از دورانهاي پيش از تاريخ . اساطير نماينده تداوم زندگي فرهنگي يك ملت و به نوعي تاريخ آن ملت هستند و بدين ترتيب مي توان تبيين نمود كه هر كدام از نمادهاي اساطيري حاكي از پديده اي حقيقي در روزگاران بسيار دور  ميباشند كه با نگاه تطبيقي و تحليلي مي توانيم نمونه هاي امروزين آن روايتهاي اسطوره اي را در محيط پيرامون خود مشاهده نماييم .

اسطوره ها در حقيقت آيينه هايي هستند كه تصويرهايي را از وراي هزاره ها منعكس مي كنند و آنجا كه تاريخ و باستانشناسي خاموش مي مانند اسطوره ها به سخن در مي آيند و فرهنگ آدميان را از دور دست ها به زمان ما مي آورند و افكار بلند و منطق گسترده مردماني ناشناخته ولي انديشمند را در دسترس ما مي گذارند (1)

مي دانيم كه اسطوره كلمه اي معرب است كه از واژه يوناني Historiaبه معني جستجو / آگاهي و داستان گرفته شده است . در برخي فرهنگها اسطوره به معناي آنچه خيالي و غير واقعي و افسانه اي است بيان شده است اما اسطوره را در حقيقت بايد داستان و سرگذشتي مينوي دانست كه معمولا اصل آن معلوم نيست .

 

مناسبت

قیام سی تیر

دوران دو سال و چند ماهه دولت ملی به ریاست دکتر محمد مصدق بدون شک یکی از معتبر ترین و مهم ترین ادوار تاریخی ایران است و در این بین شاید بعد از ملی شدن نفت در ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ رویدادی به مهمی قیام سی تیر در ایران رخ نداده باشد .

ذکر واقعه سی تیر هدف و دلیل نگارش این یادمان نیست که در منابع معتبر منتشر شده در این زمینه این رویداد به خوبی بازگویی شده است . ذکر شده است که چگونه اختلاف بین شاه و نخست وزیر به ورود نیروی موثر و تاثیر گذار مردمی منجر شد . و تحلیل شده است که این حضور چه تاثیری درتغییر امور داشت .

آنچه هدف یادآوری رویداد سی تیر در آستانه ورود به این سالروز هستیم نگاه موشکافانه به درخواست دکتر مصدق از شاه برای واگذاری امورات وزارت جنگ آن زمان به نخست وزیر است که علیرغم اینکه قانون بدان تصریح داشته اما شاه مستبد آن را در قبضه خود نگاه داشته بود .

شاه در پاسخ به خواست مصدق گفته بود یکدفعه بگویید من چمدانم را ببندم و از این مملکت بروم !؟

مصدق به پشتوانه مردمی اعتماد به نفس داشت و از سویی نیز بر اساس اسنادی که جدیدا منتشر شده بدنبال بهانه ای برای استعفا و به صحنه کشیدن دوباره مردم برای محدود کردن اختیارات شاه بود و بدین سان پس از استعفا و با روی کار آمدن قوام که به انگلیس متمایل و به شاه متملق بود مردم دوباره خواست ملی خود را به حکومت ایران و استعمار انگلیس یاد آوری کردند و حتی به خون کشیده شدن خیابانهای تهران نیز مانع اصرار ایشان نشد .

نتیجه بازگشت مصدق بود و در اختیار گرفتن وزارت جنگ و تغییر نام آن به دفاع !؟

قیام  سی تیر مدرک و دلیل ما برای همیشه تاریخ است که نیروی اراده ملی می تواند خیلی کارهای عظیمی به انجام رساند .

البته همان  مردمی که در سی تیر شعار درود بر مصدق سر می دادند در کمتر از یک سال بعد در ۲۸ مرداد ۳۲ تغییر موضع داده بودند و آن هم دلیلی جز ایجاد خلل در اراده ملی توسط افراد و جریانهای خاص نداشت که هم زمان با آن مناسبت بدان خواهیم پرداخت .

کتب متعددی در خصوص باز خوانی حوادث دوران ملی به چاپ رسیده است و یکی از بهترین کتابهایی که در این مجال می توانیم به مخاطبین عزیز ارائه دهیم کتاب دکتر کاتوزیان تحت عنوان :

 مصدق و مبارزه برای قدرت در ایران

 است که باترجمه خانم فرزانه طاهری توسط نشر مرکز به چاپ رسیده است

سالروز قیام سی تیر و یاد جان باختگان راه استقرار آزادی و استقلال ایران در آن روز گرامی باد .